Οι εξωτερικές επιρροές που δεχόμαστε καθημερινά είναι τόσες πολλές σε αριθμό και μπορούν να γίνουν τόσο έντονες που στο τέλος η θέληση μας και οι πράξεις μας δεν είναι παρά μία αλλοιωμένη προβολή του πραγματικού μας εγώ. Οι εξωτερικές επιρροές μπορούν να είναι ποικίλες και να μη σχετίζονται άμεσα με το περιβάλλον μας. Αν π.χ. θεωρήσουμε δεδομένες τις επιδράσεις των φίλων, της οικογένειας, του χώρου εργασίας, κτλ., τότε πρόκειται φυσικά για επιδράσεις άμεσα συνδεδεμένες με το περιβάλλον μας. Παράγοντες όπως ο Θεός, το πεπρωμένο, η τύχη (για όσους πιστεύουν σε αυτούς) θα αποτελούσαν έμμεσες επιρροές στη διαμόρφωση του θέλω μας και των αποφάσεών μας. Γι αυτό και σε αυτή την ανάρτηση θα αναφερθώ πολύ συνοπτικά μόνο στην πρώτη κατηγορία των άμεσων παραγόντων που επιδρούν στη δημιουργία των αποφάσεών μας και, πιο συγκεκριμένα, στον ανθρώπινο παράγοντα.
Ως Έλληνες έχουμε πολύ στενούς οικογενειακούς δεσμούς, ενώ είναι σύνηθες φαινόμενο τα παιδιά να εξακολουθούν να μένουν με τους γονείς τους ακόμα και ωσότου ξεπεράσουν την ηλικία των 30 ετών. Ακριβώς επειδή ο μέσος Έλληνας θεωρεί αυτή την κατάσταση ως δεδομένη, αδυνατεί να συνειδητοποιήσει τον έλεγχο που ασκούν οι γονείς του και η οικογένειά του στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του και, συγκεκριμένα, στη λήψη των αποφάσεών του. Σπάνια ο Έλληνας, που έχει πρόσφατα ενηλικιωθεί, θα παραδεχθεί ότι οι απόψεις του, τα θέλω του και οι πράξεις του δεν ανήκουν αποκλειστικά στον ίδιο, αλλά είναι προϊόν μιας αργής και σταδιακής πλύσης εγκεφάλου που, ηθελημένα ή μη, υποκινείται από τους γονείς του. Έχω ζήσει περιπτώσεις φίλων που συνεχώς κατηγορούν τη συμπεριφορά των γονιών τους, αλλά απέναντι σε τρίτους συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο, εκφράζουν τις ίδιες απόψεις και πιστεύω -- με άλλα λόγια η συνείδησή τους φαίνεται να είναι ελάχιστα διαφοροποιημένη από αυτή των γονιών τους.
Παρόμοιες επιρροές στον τρόπο σκέψης και δράσης δεχόμαστε και από τις φιλίες μας. Πόσοι από εμάς έχουμε το θάρρος να πούμε αυτό που νιώθουμε όταν ο φίλος ή σύντροφός μας μας ρωτάει την άποψή μας σε διάφορα θέματα; Κατά πόσο μπορούμε να είμαστε ειλικρινείς και να εκφράσουμε αυτό που πραγματικά πιστεύουμε, δίχως να φοβόμαστε ότι θα τον πληγώσουμε ή θα τον προσβάλλουμε; Στη σχέση μας με τον άλλον, πόσους συμβιβασμούς και υποχωρήσεις πρέπει να κάνουμε, ώστε να του παραμείνουμε αρεστοί; Η απάντηση που παίρνω συχνά, όταν εκθέτω αυτή μου την άποψη, είναι ότι όποιος αγαπά πραγματικά δεν ενοχλείται από υποχωρήσεις, ότι καταφέρνει να φτάσει σε σημείο να μην τον απασχολούν, σε σημείο να μην θεωρούνται καν υποχωρήσεις. Είναι όμως αυτή η πραγματική αγάπη όταν σε κάνει να αψηφάς τα θέλω και τα πιστεύω σου; Δεν είναι βασικό συστατικό μιας σχέσης η αποδοχή του άλλου, η φροντίδα και συνεχής επικοινωνία με σκοπό την ανάπτυξη και των δύο; Φαίνεται, όμως, ότι οι τυφλωμένοι από έρωτα ή αυτοί που ήδη έχουν πέσει στην παγίδα μιας σχέσης-ρουτίνας θα ψάξουν να βρουν κάθε είδος δικαιολογίας για να μην παραδεχθούν στον ίδιο τους τον εαυτό την υποταγή τους στον άλλον και την αλλοίωση των πιστεύω τους και της ακεραιότητάς τους. Και αυτό δεν είναι αγάπη, αφού αγάπη χωρίς ελευθερία και σεβασμό της διαφορετικότητας του άλλου δεν υφίσταται.
Για να καταλήξω κάπου, θέλω να τονίσω ότι ίσως είναι καιρός να αναρωτηθούμε κατά πόσο αποτελούμε τον πραγματικό μας εαυτό και κατά πόσο η συνείδησή μας, τα θέλω και τα πιστεύω μας, μας ανήκουν. Όταν αφήνουμε τους συνανθρώπους στο άμεσο περιβάλλον μας να επιβάλλουν το εγώ τους, συνειδητά ή ασυνείδητα, τότε το προσωπικό στοιχείο του χαρακτήρα μας καταλήγει τόσο αμελητέο που ίσως θα έπρεπε πλέον να αναφερόμαστε στους εαυτούς μας ως άτομα και όχι ως προσωπικότητες.
Και κλείνοντας, θα ήθελα να συμβουλεύσω τους νέους κυρίως, αυτούς που πρόκειται σύντομα να ξεκινήσουν τις σπουδές τους ή που ανησυχούν για την επαγγελματική τους αποκατάσταση, να πάρουν τις αποφάσεις τους μόνοι τους. Να εμπιστευθούν μόνο τους ανθρώπους δίπλα τους, τους οποίους θεωρούν ικανούς να τους συμβουλεύσουν δίχως το παραμικρό ίχνος ιδιοτέλειας (γι αυτό και σε αυτή την περίπτωση είναι καλό να έχεις έστω κι έναν επιστήθιο φίλο που πραγματικά εμπιστεύεσαι). Έχω γνωρίσει νέους ανθρώπους, με μερικούς μεγάλωσα μαζί, που είχαν όνειρα και στόχους που όλοι τους θεωρούσαν παράλογους, κι όμως αψηφώντας τη γνώμη ακόμα και των γονιών τους, και μένοντας συγκεντρωμένοι στον στόχο τους, έχουν καταφέρει να βρίσκονται σήμερα αρκετά ψηλά, μερικοί εκεί που ούτε στα όνειρα τους θα μπορούσαν να το φανταστούν. Ακούγεται κλισέ, αλλά πραγματικά έχω γνωρίσει τέτοιους Ανθρώπους. Αυτούς τους ανθρώπους, λοιπόν, θαυμάζω για το θάρρος και την επιμονή τους και συχνά αναρωτιέμαι τι δύναμη χρειάζεται κάποιος για να πιστέψει στον εαυτό του και να παραμείνει πιστός. Και απευθύνομαι στους νέους επειδή τώρα είναι ο καιρός που πρέπει να μείνουν όσο πιο πιστοί στον εαυτό τους μπορούν. Συνηθίζεται να λέγεται ότι ποτέ δεν είναι αργά να ασχοληθείς με αυτό που αγαπάς. Σας διαβεβαιώνω, λοιπόν, ότι αυτά είναι συνήθως απλά λόγια παρηγοριάς. Ναι, υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που σε μεγάλη ηλικία έγιναν ο εαυτός τους (ή απλά άκουσαν τον εαυτό τους) και τα κατάφεραν, αλλά πιστεύω ότι αυτές οι περιπτώσεις είναι μεμονωμένες και αποτελούν την εξαίρεση.
Αναρτήσεις
5 σχολια. ΑΦΗΣΕ ΤΟ ΔΙΚΟ ΣΟΥ ΣΧΟΛΙΟ!:
Κάποια στιγμή το είχα σκεφτεί αυτό το θέμα πολύ..
κατέληξα στο ότι εφόσον γεννιόμαστε tabula rasa κάποιος πρέπει να μας "γράψει", μαζεύονται οι γραφές.. όταν είμαστε έτοιμοι, σβήνουμε και διορθώνουμε.. κάποια μπορεί να μην είμαστε ποτέ σε θέση να τα αλλάξουμε.. εκείνα είναι που μένουν, οι επιρροές που δεν πρόκειται να αλλάξουν..
ας προσπαθούμε να γράφουμε μόνοι μας..
Καλησπέρα. Ενδιαφέρουσα ανάρτηση που όμως εγείρει και μερικά (θεμελιώδη) ερωτήματα.
Για παράδειγμα, γράφεις: "Οι εξωτερικές επιρροές που δεχόμαστε καθημερινά είναι τόσες πολλές σε αριθμό και μπορούν να γίνουν τόσο έντονες που στο τέλος η θέληση μας και οι πράξεις μας δεν είναι παρά μία αλλοιωμένη προβολή του πραγματικού μας εγώ."
Και πώς ορίζεται το "πραγματικό μας εγώ"; Υπάρχουμε μαζί με άλλους ανθρώπους, άρα και η δική μας ύπαρξη και η ανάπτυξη είναι συνυφασμένες με την ύπαρξη και την ανάπτυξη των άλλων ανθρώπων γύρω μας. Άλλωστε και το δικό μας "πραγματικό εγώ" επιβάλλεται στα "πραγματικά εγώ" των φίλων/συντρόφων/παιδιών μας. Φτάνει, τελικά, να απορεί κανείς για το αν πραγματικά υπάρχει ένας πραγματικός εαυτός μας χωρίς την ύπαρξη των άλλων ανθρώπων γύρω μας.
Και όμως αν σκεφτεί κανείς πως και η τέχνη ακόμα αποτελεί μια επίδραση του εγώ ενός ανθρώπου (του δημιουργού) στο εγώ ενός άλλου (του αποδέκτη το υκαλλιτεχνικού έργου), ίσως τελικά οι επιδράσεις αυτού του είδους είναι "εκ των ων ουκ άνευ" για την ανθρώπινη ύπαρξη, και με τον ίδιο τρόπο που μπορεί να υπάρχει μια θετική επίδραση μπορεί να υπάρξουν και πολλές αρνητικές. Τελικά και οι αρνητικές επιδράσεις και επιρροές που δεχόμαστε αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του " πραγματικού εαυτού μας".
Γενικά, διακρίνω στην ανάρτησή σου μια κατηγοριοποίηση των ανθρώπων σε πομπούς και αποδέκτες επιρροών (οι γονείς, σύντροφοι, φίλοι που επιβάλλονται πάνω στον αντίστοιχο αποδέκτη), ενώ η διαδικασία αυτή είναι πλήρως αμφίδρομη, και μάλλον αναγκαία για την ανθρώπινη ύπαρξη.
Συγγνώμη που γράφω έτσι ακατάστατα, αλλά όπως είπα και πριν, μια τέτοια ενδιαφέρουσα ανάρτηση εγείρει και πολλές απορίες και παρατηρήσεις!
@Γρηγόρης Αντωνόπουλος
Καταρχήν να ξεκαθαρίσω ότι στην ανάρτησή μου αναφέρομαι σε αρνητικές επιρροές και όχι θετικές.
Τώρα για το πώς ορίζεται το πραγματικό μας εγώ, δεν έχω απάντηση. Ωστόσο έχω γνωρίσει ανθρώπους με τόση ισχυρή προσωπικότητα που πάντα ήξεραν που βάδιζαν, που γνώριζαν πως να παίρνουν τις σωστές αποφάσεις και πως να αγνοούν τις απόψεις του κόσμου.
Τώρα που το σκέφτομαι, στο μυαλό μου έρχονται οι χαρακτήρες των βιβλίων της Ayn Rand και η όλη φιλοσοφία του Objectivism που τα διέπει. (Μπορεί να διαφωνώ με τη συγκεκριμένη φιλοσοφία αλλά αναγνωρίζω την τόλμη της).
Όσον αφορά την Τέχνη, πιστεύω ότι ναι υπάρχει τέχνη που μπορεί να έχει αρνητική επίδραση πάνω μας (για μένα -το τονίζω- π.χ. σε αυτή την κατηγορία ανήκει η νιχιλιστική τέχνη).
Η κατηγοριοποίηση που διακρίνεις υπάρχει και στις υπόλοιπες αναρτήσεις μου. Στην εποχή μας είμαστε τόσο politically correct, τόσο "κοινωνικά συνειδητοποιημένοι" που φοβόμαστε να βάλουμε ταμπέλες και κατηγορίες. Δεν λέω να γινόμαστε ρατσιστές φυσικά, αλλά να έχουμε την ικανότητα και το θάρρος να εκφράζουμε την άποψή μας, έστω κι αν πρέπει να θέσουμε κάποιες κατηγορίες. Διαφορετικά δεν θα είχα λόγο να επικοινωνήσω τις ανησυχίες μου, αφού απλά θα εξέφραζα το αυτονόητο, το πολιτικά ορθό και το αναμενόμενο. Αν δεν έχω να προτείνω κάτι το διαφορετικό από αυτό που πιστεύει η πλειοψηφία, γιατί να γράφω; Χαίρομαι που το ανέφερες αυτό, γιατί ήταν κάτι που καιρό ήθελα να ξεκαθαρίσω.
Να ξεκαθαρίσω ότι ποτέ δεν θα υπερασπιζόμουν μια θέση λόγω της "πολιτικής της ορθότητας", έννοια την οποία θεωρώ άκρως επικίνδυνη για τη νόηση.
Απλά θεωρώ εύκολη λύση το να βάζουμε την ταμπέλα του "κακού" σε κάποιον/ους εκτός του εαυτού μας, μιας και αυτό οδηγεί σε αποποίηση των προσωπικών μας ευθυνών.
Όσο για τους ανθρώπους που έχεις γνωρίσει "με τόση ισχυρή προσωπικότητα που πάντα ήξεραν που βάδιζαν, που γνώριζαν πως να παίρνουν τις σωστές αποφάσεις και πως να αγνοούν τις απόψεις του κόσμου", μήπως και η δική τους προσωπικότητα δεν είναι απόρροια ΚΑΙ των αρνητικών επιρροών που έχουν δεχθεί από τους γύρω τους; Ή για να το πάω και αλλού, δεν έιναι πιθανό οι δικές τους "σωστές αποφάσεις" να ήταν αρνητικές (ή και και καταστρεπτικές) για κάποιους άλλους ανθρώπους γύρω τους και συνεπώς να γίνονται και αυτοί με τη σειρά τους οι "κακοί".
Και βέβαια είναι λίγο περίεργο να αναφέρεις, ως παραδείγματα ανθρώπων που ακολουθούν τον "πραγματικό τους εαυτό", όχι πραγματικούς ανθρώπους αλλά λογοτεχνικούς ήρωες και συγκεκριμένα φερέφωνα μιας φιλοσοφίας με την οποία κι εσύ ο ίδιος διαφωνείς.
Οι προσωπικές μας ευθύνες υπάρχουν αλλά γίνονται δυσδιάκριτες όταν επηρεαζόμαστε από τους πολλούς ή όταν έχουμε μεγαλώσει με συγκεκριμένη νοοτροπία.
Έχεις δίκιο ότι οι αποφάσεις κάποιων ισχυρών προσωπικοτήτων μπορουν να επηρεάσουν αρνητικά άλλους. Είμαι ενάντια σε κάτι τέτοιο, αλλά ίσως πάντα να υπάρχει έστω και ένας που θα επηρεαστεί αρνητικά από την προσωπικότητα του άλλου. Ίσως τελικά να είναι αναπόφευκτο.
Τώρα για τα παραδείγματα λογοτεχνίας: δεν μπορώ να αναφέρω πραγματικά ονόματα γνωστών μου γιατί, α) δεν θέλω να τους εκθέσω εδώ και β) δεν θα τους γνωρίζεις άλλωστε.
Θα μπορούσα ωστόσο να αναφέρω πολλά ονόματα από τον χώρο της τέχνης ή και της showbiz (γιατί και το τελευταίο είναι μία προσωπική επιτυχία).
Τέλος, το objectivism το συμμερίζομαι εν μέρει, μπορεί δηλαδή σαν φιλοσοφία να την βρίσκω λίγο ψυχρή, αλλά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά στους ήρωες της Rand τα θαυμάζω.
Ανάρτηση Σχολίου