Και με το Φως του Λύκου Επανέρχονται

 

«Είναι τρομερό αυτό που συμβαίνει με τη μεγάλη λογοτεχνία, από την αρχαία τραγωδία ώς τη Ζυράννα Ζατέλη και από τον Σαίξπηρ ώς τον Ουίλιαμ Φόκνερ. Οσο και να αμφιβάλλει κάποιος κατά πόσο έχουν συμβεί τα εξιστορούμενα περιστατικά ή έχουν υπάρξει οι σκιαγραφούμενοι χαρακτήρες, κανείς δεν αμφιβάλλει για την αλήθεια τους αυτή καθαυτή. Σάμπως ο ίδιος ο μύθος τους να μεταφέρει μέσα στον χρόνο μιαν αλήθεια για τη ζωή, αλήθεια αυτόνομη και ανεξάρτητη, που οι άνθρωποι και τα περιβάλλοντα τη βοηθάνε να γίνεται πιο αισθητή. Γεγονός είναι πως τα μεγάλα έργα της λογοτεχνίας δημιουργούν γύρω τους μια εκτεταμένη περιοχή, που δεν χρειάζεσαι κανένα επιπλέον διευκρινιστικό στοιχείο προκειμένου να την εξερευνήσεις παρά μόνον τα ίδια τα έργα.»

-Θανάσης Ν. Νιάρχος στα Νέα.

 

Όταν ήμουν στην προτελευταία τάξη του Λυκείου είχαμε μια καταπληκτική φιλόλογο, η οποία συχνά μας έκανε λόγο για σύγχρονη λογοτεχνία προτείνοντάς μας διάφορα μυθιστορήματα και ποιητικές συλλογές, ενώ δεν ήταν λίγες οι φορές που διάβαζε δυνατά αποσπάσματα από αγαπημένα της έργα. Μια μέρα μας μίλησε για το μυθιστόρημα της Ζυράννας Ζατέλη Και με το Φως του Λύκου Επανέρχονται που μόλις είχε κυκλοφορήσει τότε. Μίλησε με πολύ ενθουσιασμό, υπονοώντας ότι πρόκειται για έργο σπάνιο. Δεν άργησα να το αγοράσω και από την πρώτη εκείνη ανάγνωση ενθουσιάστικα. Έκτοτε το ξαναδιάβασα μερικές φορές ακόμα, την τελευταία φορά αρκετά πρόσφατα, πρέπει να πω. Έχουν περάσει σχεδόν είκοσι χρόνια από τότε που κυκλοφόρησε, στην πορεία έχω μυηθεί σε βάθος στη λογοτεχνία ξένη κυρίως αλλά και ελληνική, οπότε ήταν για μένα πρόκληση να δω αν ο ενθουσιασμός μου εξακολουθεί να υπάρχει. Πλέον μπορώ λοιπόν αναμφίβολα να πω ότι το Και με το Φως του Λύκου Επανέρχονται είναι ένα σπάνιο αριστούργημα για τα δεδομένα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας.

Ακούγοντας την ίδια τη συγγραφέα να το διαβάζει συνειδητοποίησα τι είναι αυτό που το κάνει τόσο μοναδικό: ο λεκτικός του πλούτος, η χρήση της "ζατελικής" γλώσσας των τόσο γήινων ελληνικών που μυρίζουν χώμα και βροχή και ήλιο ταυτόχρονα. Η ρυθμική ορμή κάθε λέξης και το σύμπλεγμα των προτάσεων που άλλες φορές θυμίζουν κονσέρτο και άλλες συμφωνία. Ο τρόπος που περιπλέκονται οι ιστορίες, αυτό το υφάδι που σαν ιστός διαπερνά όλο το μυθιστόρημα με ονειρικές εικόνες, σαγηνευτικούς χαρακτήρες, μυστηριώδη όντα και πράγματα.

Σε μία εποχή όπου η λογοτεχνία έχει την τάση να σοκάρει και να καταπιάνεται με "σοβαρά" πολιτικά μηνύματα ή ψευτο-περιβαλλοντικές αερολογίες, η Ζατέλη επιμένει σε ένα είδος γραφής που κάποιος θα χαρακτήριζε παραδοσιακό και συντηρητικό, πιο κοντά στην κλασική λογοτεχνία παρά στην φαινομενικά προοδευτική σύγχρονη. Ωστόσο, ο τρόπος χειρισμού της γλώσσας της συγγραφέως δημιουργεί μια γέφυρα ανάμεσα στο παραδοσιακό και το σύγχρονο, όπου ο χρόνος δεν έχει σημασία και τίποτα δεν είναι εφήμερο. Αυτό που πραγματικά μοιράζεται με τα μεγάλα κλασικά μυθιστορήματα είναι η ουσία. Αυτό το ξεχασμένο αλλά πιο πολύτιμο συστατικό της Τέχνης.

Το θέμα φαντάζει κοινότοπο αν σκεφτούμε ότι πρόκειται για ένα βιβλίο που καταπιάνεται με την ιστορίας μια τεράστιας οικογένειας στα τέλη του 19ου αιώνα. Ωστόσο η διαφορά από άλλα σύγχρονα best seller που ακολουθούν παρόμοιο θέμα (βλ. συγγραφείς από πλευρά Αμερικής) είναι σημαντική. Η Ζατέλη αποφεύγει εντελώς την μονοδιάστατη απεικόνιση στυλ τηλεοπτικής σειράς – family saga. Πρόκειται για μυθοπλασία που διεισδύει στα άδυτα του ανθρώπινου ψυχισμού και ασχολείται μόνο με την πολλές φορές αόρατη ουσία της πλάση, ζωντανών και μη. Στον κόσμο της Ζατέλη καθετί, ακόμα και μια πέτρα, φαίνεται να αναπνέει και να σκέφτεται και να εκφράζει μια γνώμη.

Πάνε σχεδόν είκοσι χρόνια από την έκδοση του Και με το Φως του Λύκου Επανέρχονται. Και κάθε ανάγνωση είναι πιο απολαυστική από την προηγούμενη σαν το καλό ουίσκι που ωριμάζει αργά στα δρύινα βαρέλια αποκτώντας περισσότερη ωριμότητα και πιο ελκυστική γεύση χρόνο με τον χρόνο. Πόσο μάλλον τώρα που το Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ μεταδίδει ολόκληρο το βιβλίο σε μια σειρά επεισοδίων, αναγνωσμένο από την ίδια τη συγγραφέα (ευτυχώς η ΕΡΤ αναρτεί όλα τα ημίωρα κλιπάκια για όσους από εμάς δεν μπορούμε να τα ακούσουμε ζωντανά καθημερινά). Είναι πραγματική απόλαυση να ακούς αυτήν την τόσο ερμητική συγγραφέα να διαβάζει αυτό το τόσο ξεχωριστό έργο.

---

Σύνδεσμοι:

-Η Ζυράννα Ζατέλη διαβάζει το Και με το Φως του Λύκου Επανέρχονται στο Τρίτο Πρόγραμμα.
-Άρθρο του Θ.Θ.Νιάρχου στα Νέα

---

 

ΥΓ. Οι κριτικές στην Ελλάδα ήταν διθυραμβικές, τις οποίες ακλούθησε το κρατικό βραβείο μυθιστορήματος. Δυστυχώς (ή ευτυχώς) όμως, στην εποχή του blogging ο καθείς φαίνεται να μπορεί να εκφράσει την γνώμη του ελεύθερα, από τον πιο μανιώδη βιβλιόφιλο μέχρι και τον άπειρο ερασιτέχνη-αναγνώστη των best seller. Δεν μου προκαλεί καμία έκπληξη, συνεπώς, το γεγονός ότι έχω πέσει σε ένα-δύο τέτοια ιστολόγια όπου και η κριτική και τα σχόλια για το εν λόγω βιβλίο ήταν για γέλια (κάποιος θα μπορούσε να πει ακόμα και σεβαστά – ωστόσο τι είναι αυτό που μας επιβάλλει να σεβόμαστε την φανατική εναντίωση σε ένα αριστούργημα;) Από σχολιαστές που ισχυρίζονται ότι ήταν το μοναδικό βιβλίο που δεν μπόρεσαν να τελειώσουν –παράξενη δήλωση, μιας και προσωπικά δυσκολεύομαι να τελειώσω την πλειοψηφία της σύγχρονης λογοτεχνικής σαβούρας- μέχρι και άτομα που λένε ότι αρνούνται να διαβάσουν βιβλίο από συγγραφέα με τόσο "δήθεν" όνομα. Φαίνεται ότι πάντα θα υπάρχει μια φωνή αντιλογίας.